|
|
Szczawnik - historia i zabytki
Szczawnik należy do najstarszych miejscowości na terenie Beskidu Sądeckiego. Powstał na obszarze tzw. państwa muszyńskiego należącego od 1288 roku do biskupów krakowskich.
Za panowania Kazimierza Wielkiego w roku 1352 dokonano pierwszej lokacji Szczawnika na tzw. prawie niemieckim. W 1516 r. z polecenia biskupa Konarskiego dokonano ponownej lokacji wsi tym razem na prawie wotoskim. Nowa lokacja miała związek z rozpowszechniającym się w XV-XVI wieku osadnictwem wołoskoruskim. Od XVI w aż po rok 1947 Szczawnik był wioską rusińską (rusnacką). Jego mieszkańcy, nazywani też Łemkami posługiwali się językiem ruskim (zbliżonym do dzisiejszego ukraińskiego). Zajmowali się rolnictwem i pasterstwem. W wyniku unii brzeskiej / 1596 r. większość z nich przyjęła wiarę grecko-katolicką.
Ok. 1624 r. powstała w Szczawniku pierwsza cerkiew grekokatolicka. W 1770 r. Austria dokonała aneksji „państwa" muszyńskiego. W 1781 r. klucz muszyński odebrano biskupom krakowskim i przejęto na własność habsburskiego państwa. W czasach zaborów wzniesiono w roku 1841 nową, istniejącą do dziś cerkiew pw. św. Demetriusza. W okresie międzywojennym pojawiają się w wiosce pierwsi letnicy. Po wojnie część Łemków uwierzywszy sowieckiej propagandzie wyjechała do ZSRR. W czasie akcji "Wisła" wysiedlono w 1947 r na ziemie zachodnie pozostałych Rusinów. Ich gospodarstwa zajęli Polacy z okolic Łącka, Kamienicy i Piwnicznej). Wzrosło zainteresowanie walorami turystycznymi miejscowości. Obecnie działa tu Ośrodek Wypoczynkowy „Ostrowianka", kilka gospodarstw agroturystycznych. Wielka przyszłość otwiera się po oddaniu do użytku wyciągu narciarskiego, łączącego Szczawnik ze stacją narciarską w Wierchomli.
Najcenniejsze zabytki Szczawnika to dawna lemkowska drewniana cerkiew pw. św. Demetriusza (Dymitra) O obecnie filialny kościół katolicki parafii w Zlockiem. Rangę budowli podnosi wpisanie jej na listę obiektów Małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej. Świątynia powstała w 1841 roku na miejscu starszej XVII-wiecznej cerkwi. Jak większość świątyń chrześcijańskich obrządku wschodniego jest jednonawową orientowaną budowlą trójdzielną konstrukcji zrębowej. Pobita jest gontami i pokryta blachą. Na dachach znajdują się baniaste wieżyczki (makowice) z pozornymi latarniami T Cerkiew pw. św. Demetriusza w Szczawniku i kutymi krzyżami. Wyposażenie świątyni pochodzi z XVIII-XIX. Cerkiew posiada ładny, kompletny późnobarokowy ikonostas z XVIII/XIX w. Starsze są dwa późnobarokowe ołtarze boczne pochodzą z 1729 roku. Prawą cześć nawy pokrywa polichromia Z lat 1936-1937 przedstawiająca chrzest Rusi w 988 r. Po przeciwnej stronie podobnych rozmiarów okazała polichromia ukazująca Sąd Ostateczny. W ołtarzu głównym przedstawienie Jezusa na Krzyżu. W prezbiterium znajdują się też: obraz wotywny „Ukrzyżowanie" z 1854 r., obraz św. Barbary z 1867 roku, ikona Chrystusa Pantokratora z XVII w. oraz gablotka z małą ekspozycją ksiąg mszalnych w języku staro-cerkiewnosłowiańskim. Oprócz cerkwi, w Szczawniku zachowało się kilka połemkowskich domów chyży i zrębowych spichlerzyków, tzw. sypańców. Interesujące są też trzy kapliczki i kamienne krzyże wotywne.
Tagi: szczawnik, beskidu sądeckiego, szczawniku, Krynica górska noclegi, ostrowianka, zabytki szczawnika, piwnicznej,
|
|
zabytki szczawnika
